DARMOWA WYSYŁKA W SUBSKRYPCJI I DLA ZAMÓWIEŃ POWYŻEJ 300 ZŁ | NATYCHMIASTOWE NADANIE DLA ZAMÓWIEŃ ZŁOŻONYCH DO 12:00

Chlorofil

Sięgnij po rzetelne informacje oparte na badaniach naukowych. Dowiedz się więcej o chlorofilu- czym jest, jak jest zbudowany i z czego jest pozyskiwany do produktów takich jak żywność i suplementy diety. 

Jakie zagadnienie cię interesuje?

Chlorofil

Czym jest, jaką ma budowę i właściwości?

Czym jest chlorofil, jaką ma budowę i jakie pełni funkcje w przyrodzie? Najczęściej kojarzymy go z liśćmi oraz procesem fotosyntezy. W rzeczywistości jest to jeden z najbardziej charakterystycznych barwników roślinnych występujących w naturze, często określany mianem „zielonej krwi roślin”.

Poniżej znajdziesz informacje dotyczące chlorofilu, jego budowy oraz pochodnych wykorzystywanych we współczesnej żywności i suplementacji.

Czym jest chlorofil?

Zaczęło się od zagadki, która od wieków intrygowała przyrodników szukających odpowiedzi na pytanie: dlaczego liście są zielone? Nie chodziło tylko o kolor. Podejrzewano, że w tej zieleni kryje się coś znacznie więcej – tajemnica życia roślin, a może nawet całej biosfery. Rozwikłali ją dwaj francuscy chemicy – Joseph Bienaimé Caventou i Pierre Joseph Pelletier. Wyodrębnili oni z liści zielony pigment i nadali mu nazwę chlorofil – co jest połączeniem greckich słów khloros (bladozielony) oraz phyllon (liść)[1]. Co to jest chlorofil? Tę substancję możemy zdefiniować jako grupę pigmentów – organicznych związków chemicznych, które występują w roślinach, algach oraz sinicach (cyjanobakteriach) i nadają im zielony kolor[2].

Źródło zdjęć: wikipedia

Gdzie występuje chlorofil?

Chlorofil to przede wszystkim atrybut roślin zielonych. Występuje on w specjalnych strukturach komórkowych zwanych chloroplastami, które odpowiadają za przetwarzanie energii słonecznej w energię chemiczną[3]. Najwięcej chlorofilu mają liście, ale jest on obecny również w zielonych łodygach, igłach oraz w niektórych niedojrzałych owocach.
Schemat budowy chloroplastu

Do naturalnych źródeł chlorofilu należą między innymi szpinak, jarmuż, natka pietruszki, rukola, brokuły oraz zielone warzywa liściaste[4].

Warto zwrócić uwagę również na morwę białą, której młode liście zawierają wysokie ilości naturalnych zielonych pigmentów roślinnych, w tym chlorofilu[5]. Oprócz chlorofilu liście morwy białej zawierają także naturalnie występujące witaminy, minerały oraz związki roślinne charakterystyczne dla zielonych części roślin.

Chlorofil występuje nie tylko w roślinach lądowych. Można znaleźć go również w glonach (algach) oraz sinicach (cyjanobakteriach), należących do najstarszych organizmów fotosyntetyzujących na Ziemi[7].

W mniejszych ilościach chlorofil obecny jest także w niektórych bakteriach zdolnych do fotosyntezy bez udziału tlenu, określanych jako bakterie zielone i purpurowe[8].

Jak zbudowany jest chlorofil?

Wyróżnikiem cząsteczki chlorofilu jest pierścień typu porfirynowego (dokładniej: chlorinowy). To duża, płaska struktura złożona z czterech mniejszych fragmentów, które łączą się w okrąg. W jej środku znajduje się atom magnezu (Mg²⁺) – bierze on udział w procesie pochłaniania energii świetlnej i stabilizuje całą cząsteczkę[9]. Do tego pierścienia dołączony jest długi, nierozpuszczalny w wodzie łańcuch węglowy, zwany fitolem. Dzięki niemu cząsteczka może zakotwiczyć się w błonach chloroplastu[10]. Budowa chlorofilu predysponuje go do pochłaniania światła[11].

Chlorofil

Jaką rolę spełnia
w przyrodzie?

Rola chlorofilu w fotosyntezie

Chlorofil odpowiada za pochłanianie (absorbowanie) energii świetlnej, co stanowi kluczowy etap procesu fotosyntezy. Dzięki niemu rośliny mogą zamieniać energię słońca w energię chemiczną, gromadzoną w postaci cukrów. W obecności światła słonecznego dwutlenek węgla (CO₂) i woda (H₂O) przekształcają się w glukozę (C₆H₁₂O₆) oraz tlen (O₂), który uwalniany jest do atmosfery. To właśnie dzięki temu ludzie i zwierzęta mogą oddychać[12].
W uproszczeniu można powiedzieć, że roślina „zjada” światło i „oddycha” dwutlenkiem węgla, by wytworzyć pożywienie dla siebie i tlen dla innych organizmów. Chlorofil działa więc jak biologiczny panel słoneczny, który przechwytuje energię fotonów i uruchamia łańcuch reakcji chemicznych w komórkach roślin[13].

Dlaczego rośliny są zielone?

Kojąca zieleń, z którą stykamy się, przebywając na łonie natury, to zasługa właśnie chlorofilu. Zastanawiasz się, dlaczego rośliny są zielone? Wynika to ze specyficznych zdolności, jakie chlorofil rozwinął w toku ewolucji. Posiada on umiejętność maksymalnego wykorzystania światła słonecznego, które składa się z wielu kolorów, o różnych długościach fal. Największą efektywnością energetyczną wykazują się światło czerwone i światło niebieskie. To właśnie one są skutecznie pochłaniane przez chlorofil[14]. Światło zielone w tym procesie nie jest przydatne, dlatego chlorofil go nie absorbuje, lecz odbija niczym lustro. W efekcie dociera ono do naszych oczu, sprawiając, że liście roślin wydają się zielone[15].

Jakie są rodzaje chlorofilu?

W przyrodzie występuje kilka odmian chlorofilu. Różnice między nimi dotyczą głównie budowy cząsteczki, jednak nie są duże. Główna funkcja – pochłanianie światła niezbędnego do fotosyntezy – pozostaje niezmienna[16]. Wszystkie rodzaje chlorofilu “współpracują ze sobą”, dzięki czemu rośliny i mikroorganizmy mogą korzystać z większej ilości dostępnego światła[17].

  • Chlorofil a
    Ten rodzaj jest najbardziej powszechny, bo  występuje we wszystkich roślinach, glonach i sinicach. Chlorofil a bierze bezpośredni udział w reakcjach fotosyntezy – pochłania światło czerwone i niebieskofioletowe, a odbija zielone[18].
  • Chlorofil b
    Występuje w wyższych roślinach oraz w zielonych glonach. Chlorofil b doskonale pochłania światło o barwie niebieskiej, dzięki czemu uzupełnia chlorofil a w procesie fotosyntezy[19].
  • Chlorofil c
    Chlorofil c występuje głównie u brunatnic i okrzemek, gdzie zastępuje chlorofil b. Posiada zdolność do pochłaniania światła niebieskiego i zielonego.
  • Chlorofil d oraz chlorofil f 
    Te rodzaje występują w niektórych gatunkach sinic. Ich struktury są przystosowane do tego, by wykorzystywać światło o dłuższych falach (czerwone). Dzięki tej właściwości mogą przeprowadzać fotosyntezę w środowiskach o ograniczonym dostępie światła – na przykład pod wodą[20].

Dlaczego chlorofil to “zielona krew roślin”?

Już w 1864 roku niemiecki chemik Christian Friedrich Schönbein zwrócił uwagę, że chlorofil wykazuje pewne podobieństwo do hemu – barwnika krwi, który nadaje jej czerwony kolor i uczestniczy w przenoszeniu tlenu[21]. Ostateczne potwierdzenie tych analogii przyniosły badania prowadzone w latach 30. XX wieku. Wówczas odkryto, że zarówno chlorofil, jak i hem należą do związków o pierścieniowej strukturze porfirynowej[22].

Obie cząsteczki składają się z czterech pierścieni połączonych atomami węgla i azotu, tworzących coś w rodzaju „biochemicznej korony”[23]. To sprawia, że potrafią wiązać i przenosić energię. W przypadku hemu jest to energia związana z tlenem, a w przypadku chlorofilu – energia światła. Dlatego chlorofil zaczął być określany mianem “zielonej krwi roślin”[24].

Choć podobieństwa między nimi są uderzające, warto wspomnieć o jednej zasadniczej różnicy – chodzi o metal znajdujący się w centrum struktury. W hemie jest to żelazo (Fe), które umożliwia wiązanie tlenu w hemoglobinie, natomiast w chlorofilu jego miejsce zajmuje magnez (Mg), pozwalający na pochłanianie energii świetlnej[25].

Chlorofil

Co to jest chlorofilina sodowo-miedziowa?

Co to jest chlorofilina sodowo-miedziowa i czym się różni od chlorofilu?

Naturalny chlorofil, chociaż wykazuje wiele korzystnych właściwości biologicznych, w praktyce nie sprawdza się jako suplement diety. Na przeszkodzie stoją dwie kluczowe cechy tej substancji: nierozpuszczalność w wodzie oraz niska stabilność chemiczna[35].

Nierozpuszczalność w wodzie
Część cząsteczki naturalnego chlorofilu, zwana ogonem fitolowym, ma silnie hydrofobowy charakter. Oznacza to, że odpycha cząsteczki wody i nie pozwala chlorofilowi rozpuszczać się w środowisku wodnym. W efekcie naturalny chlorofil rozpuszcza się głównie w tłuszczach i alkoholach, co znacząco utrudnia jego zastosowanie w suplementach diety, zwłaszcza w formie płynnej[36].

Niestabilność
Centralny atom magnezu (Mg²⁺), znajdujący się w pierścieniu chlorofilu, jest stosunkowo nietrwały. Pod wpływem zmian pH, temperatury lub ekspozycji na światło może dojść do jego usunięcia z cząsteczki. Proces ten prowadzi do powstania feofityny, czego widocznym objawem jest zmiana barwy z intensywnej zieleni na brunatną. Zjawisko to świadczy o utracie stabilności i aktywności biologicznej chlorofilu[37].

Z tego powodu w produktach spożywczych oraz suplementach diety stosuje się zmodyfikowaną, znacznie bardziej stabilną pochodną chlorofilu – chlorofilinę sodowo-miedziową.

Jak powstaje chlorofilina sodowo-miedziowa?

Proces, w wyniku którego powstaje chlorofilina sodowo-miedziowa, składa się z kilku następujących po sobie etapów technologicznych, mających na celu zwiększenie stabilności i rozpuszczalności naturalnego chlorofilu[38].

ETAP 1: Ekstrakcja chlorofilu
Chlorofil pozyskuje się z roślin bogatych w ten pigment, takich jak lucerna, trawy czy liście morwy białej. Proces ekstrakcji prowadzony jest z użyciem odpowiednich rozpuszczalników, które pozwalają oddzielić go od pozostałych składników roślinnych[39].

ETAP 2: Usunięcie fitolu
Usunięcie hydrofobowego ogona fitolowego powoduje utratę lipofilnego charakteru cząsteczki chlorofilu. W efekcie powstaje chlorofilid, który wykazuje znacznie lepszą rozpuszczalność w wodzie niż chlorofil naturalny[40].

ETAP 3: Zastąpienie magnezu jonem miedzi
Centralny atom magnezu (Mg²⁺) w pierścieniu porfirynowym chlorofilidu zostaje zastąpiony jonem miedzi (Cu²⁺). Ta modyfikacja chemiczna istotnie zwiększa stabilność cząsteczki, czyniąc ją bardziej odporną na działanie światła, temperatury i zmian pH[41].

ETAP 4: Tworzenie soli sodowej
Dodanie jonów sodu prowadzi do powstania chlorofiliny sodowo-miedziowej – związku o wysokiej stabilności i bardzo dobrej rozpuszczalności w wodzie, co umożliwia jego szerokie zastosowanie w suplementach diety oraz żywności funkcjonalnej[42].

Morwa biała jako źródło chlorofilu i jego pochodnych

Morwa biała jako źródło chlorofilu i jego pochodnych

Morwa biała należy do roślin naturalnie bogatych w chlorofil oraz zielone pigmenty roślinne. Ze względu na swój profil surowcowy od lat wykorzystywana jest jako źródło chlorofilu i jego pochodnych stosowanych w suplementach diety oraz żywności funkcjonalnej.

Dlaczego morwa biała wykorzystywana jest jako źródło chlorofilu?

Naturalne pochodzenie

Morwa biała pochodzi z tradycyjnych upraw roślinnych i stanowi naturalne źródło chlorofilu oraz innych związków charakterystycznych dla zielonych części roślin[43].

Charakterystyczny profil roślinny

Liście morwy białej zawierają naturalnie występujące składniki roślinne, takie jak chlorofil, polifenole, witaminy oraz minerały[44].

Łagodniejszy profil smakowy

Preparaty oparte na morwie białej wyróżniają się łagodniejszym profilem smakowym niż niektóre produkty pozyskiwane z alg lub innych intensywnie roślinnych źródeł chlorofilu[45].

Źródło chlorofiliny sodowo-miedziowej

Ze względu na zawartość naturalnego chlorofilu liście morwy białej mogą stanowić surowiec wykorzystywany do pozyskiwania chlorofiliny sodowo-miedziowej — stabilnej, wodnorozpuszczalnej pochodnej chlorofilu stosowanej w suplementach diety oraz żywności funkcjonalnej[46].

Kontrola jakości surowca

Jakość surowca roślinnego oraz gotowego produktu powinna być potwierdzana odpowiednimi badaniami laboratoryjnymi obejmującymi między innymi analizę mikrobiologiczną oraz oznaczenie zawartości metali ciężkich[47].

Morwa biała – co jeszcze zawiera?

Morwa biała — co jeszcze zawiera?

Morwa biała wyróżnia się bogatym profilem naturalnych związków roślinnych obecnych w jej liściach i owocach. Oprócz chlorofilu zawiera również wiele innych składników charakterystycznych dla roślin zielonych.

Flawonoidy

W liściach morwy białej obecne są naturalne flawonoidy, między innymi kwercetyna, rutyna, moracyna oraz izokwercetyna[51]. Związki te należą do szeroko występujących w roślinach polifenoli.

Alkaloidy

Morwa biała zawiera także naturalnie występujący alkaloid 1-dezoksynojirimycynę (DNJ), będący przedmiotem zainteresowania licznych badań naukowych dotyczących składu roślinnego[53].

Kwasy organiczne i fitosterole

W liściach oraz owocach morwy białej występują również kwasy organiczne, takie jak kwas chlorogenowy, fumarowy i jabłkowy, a także fitosterole — naturalne związki roślinne o budowie zbliżonej do steroli[55].

Witaminy i minerały

Morwa biała zawiera naturalnie występujące witaminy oraz minerały, między innymi witaminę C, witaminę E, witaminy z grupy B, a także żelazo, cynk, wapń, potas i magnez[56].

Antocyjany

W owocach morwy białej obecne są również antocyjany — naturalne barwniki roślinne charakterystyczne dla wielu ciemnych owoców i roślin[58].

Karotenoidy

Morwa biała zawiera także karotenoidy, w tym β-karoten oraz luteinę — naturalne pigmenty roślinne występujące w zielonych częściach roślin[59].

Który suplement na bazie chlorofilu wybrać? 

Produkty zawierające pochodne chlorofilu dostępne są dziś w różnych formach – najczęściej jako płynne suplementy diety przeznaczone do codziennego stosowania. Rosnąca popularność chlorofilu sprawiła, że konsumenci coraz częściej zwracają uwagę nie tylko na sam skład produktu, ale również na pochodzenie surowca, przejrzystość formulacji oraz standardy jakości.

Wybierając suplement na bazie chlorofilu, warto zwrócić uwagę między innymi na:

  • źródło pochodzenia chlorofilu,
  • prosty i przejrzysty skład,
  • obecność badań jakościowych,
  • brak zbędnych dodatków technologicznych,
  • płynną formę umożliwiającą wygodne stosowanie.

 

Clorofil został opracowany jako minimalistyczna formuła oparta na chlorofilinie sodowo-miedziowej pozyskiwanej z morwy białej. Produkt zawiera prosty skład bez sztucznych barwników i konserwantów, a każda partia przechodzi badania laboratoryjne obejmujące między innymi analizę mikrobiologiczną oraz oznaczenie zawartości metali ciężkich.

To propozycja dla osób poszukujących suplementu diety o roślinnym charakterze, prostym składzie i wysokim standardzie jakości.

  1. J. B. Caventou, P. J. Pelletier; Sur la matière verte des feuilles. Annales de Chimie et de Physique; 9; 1818.
  2. P. Ebrahimi, Z. Shokramraji, S. Tavakkoli, D. Mihaylova, A.; Chlorophylls as Natural Bioactive Compounds Existing in Food By-Products: A Critical Review; Plants 2023.
  3. L. Taiz, E. Zeiger, I. M. Møller, A. Murphy; Plant Physiology…
  4. M. G. Ferruzzi, J. Blakeslee; Digestion, absorption, and cancer preventive activity of dietary chlorophyll derivatives. Nutrition Research, 27(1), 2007.
  5. P. Aramwit, O. Supasyndh, T. Nakpheng, T. Srichana; Mulberry leaf reduces oxidation and inflammation in chronic kidney disease patients. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine; 2013.
  6. M. Mudra, N. Ercan-Fang, L. Zhong, L. Chow; Mulberry leaf extract improves postprandial glucose and insulin responses: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrition & Metabolism; 18(1); 2021.
  7. R. E. Blankenship, Molecular Mechanisms of Photosynthesis (2nd ed.); 2014.
  8. M. Chen, M. Schliep, R. D. Willows, Z-L Cai, B. A. Neilan, B. A., H. Scheer; A Red-Shifted Chlorophyll. Science; 329(5997); 2010.
  9. D. L. Nelson,, M. M. Cox; Lehninger Principles of Biochemistry (8th ed.); 2021.
  10. L. Taiz, E. Zeiger, I. M. Møller, A. Murphy; Plant Physiology and Development (6th ed.); Sinauer Associates; 2015.
  11. H. Scheer; Chlorophylls and Bacteriochlorophylls: Biochemistry, Biophysics, Functions and Applications; Chemical Reviews; 106(12); 2006.
  12. L. Taiz, E. Zeiger, I. M. Møller, A. Murphy; Plant Physiology…
  13. R. E. Blankenship, Molecular Mechanisms of Photosynthesis (2nd ed.); 2014.
  14. L. O. Björn, G. C. Papageorgiou; The Evolution of Photosynthesis and Chlorophyll Absorption. Photochemical & Photobiological Sciences, 8(4); 2009.
  15. L. Taiz, E. Zeiger, I. M. Møller, A. Murphy; Plant Physiology…
  16. R. E. Blankenship, Molecular Mechanism…
  17. P. H. Raven, R. F. Evert, S. E. Eichhorn; Biology of Plants (8th ed.); 2013.
  18. D. L. Nelson,, M. M. Cox; Lehninger Principles…
  19. L. Taiz, E. Zeiger, I. M. Møller, A. Murphy; Plant Physiology…
  20. M. Chen, M. Schliep, R. D. Willows, Z-L Cai, B. A. Neilan, B. A., H. Scheer; A Red-Shifted Chlorophyll. Science; 329(5997); 2010.
  21. C. F. Schönbein; Über die chemische Natur des Chlorophylls. Annalen der Chemie und Pharmacie, 130(1), 1864.
  22. H. Fischer, A. Stern; The Structure of Chlorophyll. Nature; 145(3676); 1940.
  23. R. E. Blankenship, Molecular Mechanism…
  24. L. O. Björn; Photobiology: The Science of Light and Life (3rd ed.); 2015
  25. R. E. Blankenship, Molecular Mechanism…
  26. M. G. Ferruzzi, J. Blakeslee; Digestion, absorption, and cancer…
  27. P. A. Egner, J. B. Wang, Y. R. Zhu, et al.; Chlorophyllin intervention reduces aflatoxin-DNA adducts in individuals at high risk for liver cancer. PNAS; 98(25); 2001.
  28. U. M. Lanfer-Marquez, R. M. C. Barros, P. Sinnecker; Antioxidant activity…
  29. A. F. McDonagh; The photobiology and detoxifying role of chlorophyll metabolites. Photochemistry and Photobiology; 92(2); 2016.
  30. N. Takemoto et al.; Dietary chlorophylls and chlorophyll derivatives improve intestinal barrier function and gut microbiota composition. Journal of Functional Foods; 73; 104108; 2020.
  31. R. W. Young, J. S. Beregi; Use of chlorophyllin in the care of geriatric patients. Journal of the American Geriatrics Society, 28(1); 1980.
  32. K. M. Smith, et al.; Topical application of chlorophyllin accelerates wound healing in animal models. Advances in Skin & Wound Care, 28(9); 2015.
  33. M. Alia, et al.; Chlorophyll supplementation…
  34. P. A. Egner, J. B. Wang, Y. R. Zhu, et al.; Chlorophyllin intervention
  35. M. G. Ferruzzi, J. Blakeslee; Digestion, absorption, and cancer…
  36. U. M. Lanfer-Marquez, R. M. C. Barros, P. Sinnecker; Antioxidant activity…
  37. J. Gross; Pigments in Vegetables: Chlorophylls and Carotenoids; 1991.
  38. M. G. Ferruzzi, J. Blakeslee; Digestion, absorption, and cancer…
  39. J. Gross; Pigments in Vegetables: Chlorophylls and…
  40. U. M. Lanfer-Marquez, R. M. C. Barros, P. Sinnecker; Antioxidant activity…
  41. R. Dashwood; Chlorophylls as anticarcinogens. International Journal of Oncology, 10(4); 1997.
  42. EFSA Panel on Food Additives. Re-evaluation of copper chlorophyllins (E141). EFSA Journal.
  43. USDA APHIS; Environmental Assessment for Determination of Nonregulated Status of Alfalfa Genetically Engineered for Tolerance to Glyphosate, U.S. Department of Agriculture; 2010.
  44. R. K. Datta; Mulberry cultivation and utilization…
  45. EFSA Panel on Dietetic Products. Nutrition and Allergies; Scientific Opinion on the safety of alfalfa protein concentrate as a novel food ingredient, EFSA Journal; 2009.
  46. Y. Li, et al.; Phytochemical and pharmacological…
  47. R. Rathore, et al.; Mulberry: an ideal plant for sericulture and beyond, Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 2019.
  48. M.G. Ferruzzi, J. Blakeslee; Digestion, absorption, and cancer…
  49. E. W. C. Chan, et al.; Phytochemistry and pharmacological…
  50. B. Andallu, B., N. C. Varadacharyulu; Antioxidant role of mulberry…
  51. T. Katsube, et al.; Antioxidant flavonol glycosides in mulberry leaves and their effects on lipid oxidation. Food Chemistry; 2006.
  52. Y. Li, et al.; Phytochemical and pharmacological properties…
  53. T. Kimura, et al.; Inhibitory effects of mulberry leaf extract on postprandial hyperglycemia in normal rats. Journal of Nutritional Science and Vitaminology; 2007.
  54. B. Andallu, et al.; Effect of mulberry (Morus indica L.) leaves on blood glucose and lipid profile in patients with type 2 diabetes, Clinica Chimica Acta; 2001.
  55. S. Ercisli, E. Orhan; Chemical composition of white…
  56. S. Srivastava, et al.; Nutritional quality of leaves of some genotypes of mulberry (Morus alba), International Journal of Food Sciences and Nutrition; 2006.
  57. B. Andallu, N. C. Varadacharyulu; Antioxidant role of mulberry leaves in human health, Nutrition Research; 2003
  58. E. W. C. Chan, et al.; Phytochemistry and pharmacological properties of Morus alba L., Phytotherapy Research; 2016.
  59. M. N. Uddin, et al.; Carotenoid composition and antioxidant properties of mulberry fruits, Food Science & Nutrition; 2021.
  60. U. M. Lanfer-Marquez, R. M. C. Barros, P. Sinnecker; Antioxidant activity of chlorophylls and their derivatives. Food Research International; 38(8–9); 2005.
  61. M. G. Ferruzzi, J. Blakeslee; Digestion, absorption, and cancer…

Poczytaj o pozostałych składnikach będących bazą naszych produktów

Starannie wybrane, dostarczane od najlepszych dostawców aby dać Ci maksimum korzyści.

Kwas humusowy

Clorofil

Mumijo (shilajit)

Odbierz 8% zniżki na pierwsze zakupy

Zapisz się do naszego newslettera aby w pełni wykorzystać ofertę Czarne z Natury.

Zapisując się do newslettera akceptujesz warunki regulaminu oraz
 potwierdzasz, że zapoznałeś się z naszą polityką prywatności.