DARMOWA WYSYŁKA W SUBSKRYPCJI I DLA ZAMÓWIEŃ POWYŻEJ 300 ZŁ | NATYCHMIASTOWE NADANIE DLA ZAMÓWIEŃ ZŁOŻONYCH DO 12:00

Kwasy humusowe

Sięgnij po rzetelne informacje oparte na badaniach naukowych. Dowiedz się więcej o kwasie fulwowym, jego właściwościach i pozytywnym wpływie na organizm.

Jakie zagadnienie cię interesuje?

Kwasy humusowe

Czym są, jaką mają budowę i właściwości?

Kwas humusowy łączy ze sobą dwa światy – mineralny i organiczny – a do tego wspiera naturalny obieg energii i składników odżywczych. Kwas humusowy – bo o nim mowa – to biochemiczny fundament życia[1]. Nic więc dziwnego, że sięgają po niego osoby, które w sposób świadomy dbają o zdrowie. W tym miejscu znajdziesz kompleksowe informacje na temat kwasu humusowego i jego dobroczynnych właściwości.

Co to są kwasy humusowe?

Kwasy humusowe to naturalne związki organiczne. Stanowią one jedną z głównych frakcji substancji humusowych, z których składa się próchnica glebowa[2].
Kwasy humusowe są złożonymi mieszaninami makrocząsteczek, bogatymi w grupy karboksylowe, fenolowe i aromatyczne. Zgodnie z definicją przyjętą przez International Humic Substances Society (IHSS), cechują je dwie właściwości:

  • nie rozpuszczają się w wodzie w środowisku kwaśnym (pH<2),
  • rozpuszczają się w środowisku zasadowym[3].

Jak powstają kwasy humusowe? Humifikacja w pigułce

Kwasy humusowe tworzą się w procesie humifikacji – tlenowej lub beztlenowej – czyli naturalnego rozkładu szczątków roślinnych i zwierzęcych, który zachodzi w glebie pod wpływem mikroorganizmów, czasu i warunków środowiskowych. W wyniku reakcji biochemicznych i abiotycznych zawarty w tych szczątkach węgiel organiczny przekształca się w substancje humusowe, zwane w skrócie humusami[4].

Jakie są frakcje substancji humusowych?

Substancje humusowe dzielone są według takich kryteriów, jak rozpuszczalność w wodzie i zakresy pH. Naukowcy wyodrębnili na tej podstawie następujące frakcje:

  • Kwasy fulwowe – przybierają kolory od jasnożółtego do żółtobrązowego. Zawierają więcej tlenu, mniej węgla, są dobrze rozpuszczalne w wodzie i mają niską masę cząsteczkową. Wyróżniają się dużą aktywnością biologiczną.
  • Kwasy humusowe – najczęściej mają barwę ciemno­brązową. Charakteryzują się wysokim udziałem węgla, niską zawartością tlenu, większym stopniem polimeryzacji i wyższą masą cząsteczkową.
  • Huminy – obejmują gamę barw od szarości po czerń. Cechuje je bardzo wysoka zawartość węgla, niska rozpuszczalność oraz duża masa cząsteczkowa[5].

Gradient właściwości chemicznych substancji humusowych[6]:

Gdzie występują kwasy humusowe?

Substancje humusowe (w tym kwas humusowy) uznaje się za jedne z najbardziej powszechnych nieożywionych związków organicznych w przyrodzie[7]. Chociaż kojarzymy je głównie z glebą, to występują też w wodzie – m.in. w leśnych potokach, osadach rzecznych, a nawet w naturalnych źródłach pitnych. Są obecne wszędzie tam, gdzie natura rozkłada materię, by dać początek nowym substancjom[8].

W niektórych wodach (zwłaszcza w torfowych i bagiennych) kwasy humusowe stanowią większość naturalnych związków organicznych. Substancje humusowe, jeśli jest ich dużo, nadają ciekom charakterystyczną brunatną barwę[9].

Kwas humusowy jest częścią naturalnego, zamkniętego cyklu, w którym nic się nie marnuje. Każdy fragment rośliny czy organizmu z czasem staje się elementem żyznej gleby, wspierając życie kolejnych pokoleń[10].

Jaką strukturę mają kwasy humusowe?

Kwas humusowy nie jest jedną, sztywną cząsteczką, lecz mieszaniną wielu różnych związków organicznych, które łączą się w duże, nieregularne struktury[11]. To zestaw mniejszych cząsteczek połączonych słabymi siłami, takimi jak oddziaływania van der Waalsa czy wiązania wodorowe[12]. Dzięki elastycznej strukturze, kwas humusowy może łatwo wiązać minerały, aminokwasy i zanieczyszczenia. W ten sposób wpływa na jakość gleby i funkcjonowanie ekosystemów[13].

Z jakimi związkami łączą się kwasy humusowe?

Kwasy humusowe mogą tworzyć złożone kompleksy, poprzez wiązanie następujących substancji:

  • Kwas fulwowy
    Kwas fulwowy jest to najlżejsza i najlepiej rozpuszczalna frakcja substancji humusowych. Ma mniejszą masę cząsteczkową niż kwasy humusowe, więc łatwiej rozpuszcza się w wodzie i sprawniej przenika przez błony komórkowe. Może działać jak naturalny „transporter” minerałów i pierwiastków śladowych (takich jak żelazo, cynk czy mangan)[14].
  • Kwas huminowy
    To cięższa i gorzej rozpuszczająca się w wodzie frakcja substancji humusowych. Potrafi mocno związać metale oraz toksyny i tworzyć trwałe kompleksy w glebie[15]. Stabilizuje jej strukturę i odpowiada za długotrwałe magazynowanie węgla organicznego[16].
  • Aminokwasy
    Aminokwasy powstają podczas rozkładu białek roślin i mikroorganizmów. Mogą łączyć się z substancjami humusowymi albo być przez nie wiązane, stając się częścią bardziej złożonych struktur organicznych, obecnych w glebie[17]. Wspierają one wzrost korzeni i usprawniają proces pobierania składników odżywczych[18].
  • Minerały
    Minerały, takie jak wapń (Ca), magnez (Mg), żelazo (Fe), cynk (Zn), miedź (Cu) czy selen (Se), mogą łączyć się z substancjami humusowymi, tworząc razem stabilne kompleksy[19]. Dzięki temu minerały łatwiej się rozpuszczają i są sprawniej transportowane zarówno w glebie, jak i w organizmach roślin oraz zwierząt[20].
  • Polifenole
    Polifenole to naturalne związki roślinne, które trafiają do humusu, gdy dochodzi do rozkładu materiału organicznego. Działają jak przeciwutleniacze oraz pomagają wiązać metale. Wspierają proces detoksykacji zanieczyszczeń oraz chronią mikroorganizmy przed stresem środowiskowym[21]. Obecność polifenoli sprzyja aktywności mikrobiologicznej i pozytywnie wpływa na zdrowie roślin[22].
  • Pozostałe związki organiczne
    W tej grupie znajdują się różnorodne składniki, wchodzące w skład humusu, takie jak enzymy, węglowodany, kwasy tłuszczowe, witaminy, metabolity mikroorganizmów, a także fragmenty ligniny i celulozy[23]. Pełnią one rolę „biokatalizatorów”, które wspierają aktywność mikroorganizmów i pomagają w rozkładzie materii organicznej. Wpływają na zdrowie i żyzność gleby[24].

Kwas humusowy jako naturalny chelator

Kwasy humusowe mają niezwykłą zdolność do wią­za­nia i unie­szkod­li­wia­nia metali oraz innych pierwiastków. Właśnie dlatego nazywa się je naturalnymi chelatorami – od greckiego słowa chele, czyli „szczypce”. Tak jak szczypce chwytają przedmiot, tak cząsteczka kwasu humusowego „chwyta” jon metalu i utrzymuje go w stabilnej formie[25].

Na czym polega to zjawisko? Sekret tkwi w budowie kwasów humusowych. Posiadają one liczne grupy funkcyjne – zwłaszcza karboksylowe (-COOH) i fenolowe (-OH). Grupy te odpowiadają za zdolność do tworzenia tzw. kompleksów chelatowych z jonami metali, takimi jak żelazo (Fe³⁺), magnez (Mg²⁺), wapń (Ca²⁺), miedź (Cu²⁺) czy cynk (Zn²⁺)[26].

Kwasy humusowe

Jaką rolę spełniają w przyrodzie?

Znaczenie kwasów humusowych w ekosystemie

Kwasy humusowe mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów.
Oddziałują m.in. na:

  • Strukturę i żyzność gleby
    Badania z zakresu gleboznawstwa (prowadzone przez takich naukowców, jak J. Six) potwierdzają, że kwasy humusowe sprzyjają tworzeniu agregatów glebowych i magazynowaniu węgla oraz  poprawie retencji wody[27].
  • Dostępność składników mineralnych
    Kwasy humusowe zawierają wiele aktywnych grup chemicznych, dzięki czemu potrafią wiązać mikroelementy takie jak żelazo, cynk czy mangan. Tworzą z nimi stabilne kompleksy, które są łatwiej dostępne i lepiej przyswajalne dla roślin[28].
  • Aktywność mikroorganizmów
    Kwasy humusowe pełnią także rolę naturalnego biostymulatora, bo aktywują korzystną mikroflorę, wspierają rozwój korzeni oraz kiełkowanie i usprawniają proces pobieranie składników pokarmowych[29].
  • Wiązanie metali ciężkich i toksyn
    Dzięki swojej strukturze mogą absorbować i neutralizować szkodliwe związki w glebie[30].

Dlaczego w glebach jest coraz mniej kwasów humusowych?

Kwas humusowy odgrywa niebagatelną rolę w utrzymywaniu ekosystemów. Problem w tym, że jego ilość w glebach systematycznie się zmniejsza. Główną przyczyną jest spadek zawartości materii organicznej[31]. Dawniej gleby były regularnie “dokarmiane” resztkami roślin oraz obornikiem. Dzisiaj, przy intensywnej eksploatacji pól, zachwiana została równowaga w tym zakresie[32].

Uprawy monokulturowe, brak roślin okrywowych (które dawniej wzbogacały glebę) oraz przewaga nawożenia mineralnego sprawiają, że gleba traci humus szybciej, niż jest w stanie go odbudować. Do tego dochodzą zmiany klimatyczne. Coraz częstsze susze ograniczają dopływ świeżej materii organicznej – więc siłą rzeczy kwasów humusowych także musi być mniej[33].

Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) szacuje, że problem ten dotyczy aż 33% światowego areału gleb[34]!

Kwasy humusowe

Zastosowanie
w medycynie

Właściwości prozdrowotne kwasu humusowego

Kwasy humusowe wyróżniają się unikalnymi właściwościami chemicznymi i biologicznymi – bardzo cennymi z punktu widzenia osób leczących różne rodzaje schorzeń. Warto tu wymienić:

  • Działanie przeciwutleniające
    Dzięki obecności licznych grup fenolowych oraz zdolności do neutralizowania wolnych rodników kwasy humusowe chronią komórki przed stresem oksydacyjnym. Uchodzą więc za naturalne antyoksydanty[35].
  • Właściwości przeciwzapalne i immunomodulujące
    Zawarte w nich kwasy huminowe i fulwowe wykazują zdolność do modulowania produkcji cytokin pro- i przeciwzapalnych. Dzięki temu wpływają na reakcje układu odpornościowego[36].
  • Umiejętność wiązania metali ciężkich i toksyn
    Kwasy humusowe potrafią chelatować jony metali, ograniczając ich wchłanianie i toksyczność[37]. Proces ten polega na wiązaniu takich pierwiastków jak ołów, kadm czy miedź w stabilne, pierścieniowe kompleksy chemiczne. To ułatwia ich transportowanie, neutralizowanie i usuwanie z organizmu, dzięki czemu szkodliwe metale nie gromadzą się w tkankach[38].
  • Działanie antybakteryjne i przeciwwirusowe
    W badaniach in vitro wykazano, że niektóre frakcje kwasów humusowych hamują namnażanie wirusów otoczkowych (np. HIV, HSV-1, wirusa grypy, SARS-CoV-2), choć potrzebne są dalsze badania kliniczne, by potwierdzić skuteczność u ludzi[39].
  • Wspieranie regeneracji tkanek
    Ekstrakty borowinowe zawierające kwasy humusowe mogą wspierać regenerację tkanek i gojenie ran, głównie dzięki poprawie mikrokrążenia i właściwościom przeciwzapalnym[40].

Od kiedy kwas humusowy stosowany jest w medycynie?

Prozdrowotne właściwości kwasów humusowych znane są od wieków. Jak z nich korzystano? Oto kilka przykładów z historii medycyny.

Mumijo (shilajit) – kwas humusowy w medycynie Wschodu

Kwasy humusowe (głównie fulwowe) wykorzystywane były w medycynie ajurwedyjskiej, która liczy sobie ponad 3000 lat i uznawana jest za jeden z najstarszych systemów leczenia na świecie[41]. Wchodziły one w skład substancji zwanej mumijo (shilajit). Był to żywicopodobny materiał skalny, po który sięgano, żeby wzmocnić organizm oraz poprawić odporność. Stosowano go także w terapii chorób przewlekłych[42]. Mumijo (shilajit) miał pomagać przy zaburzeniach trawienia, cukrzycy oraz dolegliwościach układu nerwowego[43].

Kwas humusowy w medycynie europejskiej w XIX wieku

W medycynie europejskiej kwasy humusowe zaczęły zyskiwać na popularności w XIX wieku, wraz z rozwojem ośrodków specjalizujących się w balneoterapii. Kuracjuszom odwiedzającym ówczesne uzdrowiska oferowano kąpiele w borowinie – bogatej w kwasy huminowe i fulwowe. Pomagały one osobom cierpiącym na nerwobóle, reumatyzm i leczącym stany zapalne stawów oraz choroby skóry[44].

W późniejszym czasie borowiny zaczęły być stosowane również poza uzdrowiskami. Służyły do robienia okładów. Powstawały z nich maści oraz żele, a także preparaty na choroby dermatologiczne[45].

Rozwój nowoczesnej nauki o kwasach humusowych

Z dobroczynnych właściwości kwasów humusowych korzystano od wieków, choć dawni lekarze nie byli świadomi, czym dokładnie są te substancje. Udało się je wyodrębnić i opisać dopiero w XX wieku wraz z rozwojem takich dziedzin jak chemia organiczna[46].

Wówczas rozpoczęto też bardziej zaawansowane badania, które wykazały, że frakcje huminowe to naturalne antyoksydanty wykazujące właściwości przeciwzapalne[47], antybakteryjne oraz przeciwwirusowe[48]. Pojawiły się więc naukowe dowody, które uzasadniają ich zastosowanie w konkretnych terapiach i preparatach wspomagających leczenie różnych schorzeń[49].

Rola kwasu humusowego we współczesnej medycynie

Kwasy humusowe pełnią dziś przede wszystkim rolę substancji wspomagającej leczenie. Wykorzystywane są przy tym ich właściwości: przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przeciwdrobnoustrojowe oraz immunomodulujące[50]. Oto przykłady:

  • Terapia chorób zapalnych i reumatycznych
    Kwasy humusowe działają jak naturalne antyoksydanty i wykazują silne właściwości przeciwzapalne[51]. Dzięki temu wykorzystuje się je podczas kąpieli borowinowych, które łagodzą objawy reumatyzmu, zwyrodnienia stawów oraz przewlekłych stanów zapalnych[52].
  • Stosuje się je w balneoterapii i fizjoterapii, szczególnie w uzdrowiskach zlokalizowanych w Polsce, Czechach i Niemczech, gdzie borowina od lat stanowi ważny element terapii[53].
  • Dermatologia
    Badania wskazują, że frakcje huminowe wspierają regenerację skóry, wykazują działanie antybakteryjne, łagodzą podrażnienia[54] oraz wzmacniają barierę skórną[55]. Dlatego ekstrakty zawierające kwas humusowy stosuje się zewnętrznie w terapii schorzeń skóry, takich jak łuszczyca, atopowe zapalenie skóry oraz trądzik[56].
  • Detoksykacja organizmu
    Kwasy humusowe, zwłaszcza fulwowe mają bardzo ważną zdolność – potrafią chelatować metale ciężkie. Dzięki temu stosuje się je jako środki wspomagające terapię przy zatruciach ołowiem, miedzią oraz kadmem[57]. Ich działanie polega na wiązaniu w przewodzie pokarmowym  jonów metali, co ogranicza wchłanianie i zmniejsza ich toksyczność[58].
  • Działanie przeciwwirusowe i przeciwdrobnoustrojowe
    Biopolimery humusowe wykazują zdolność blokowania receptorów wirusowych oraz wpływają na przepuszczalność błon komórkowych. Przez to utrudniają wirusom i bakteriom wnikanie do komórek gospodarza[59]. Badania potwierdzają ich aktywność wobec licznych wirusów otoczkowych (np.  wirus grypy, HIV, HSV-1 oraz SARS-CoV-2)[60]. Kwasom humusowym przypisuje się również działanie antybakteryjne[61].
  • Wsparcie układu odpornościowego
    Kwasy fulwowe pomagają regulować pracę układu odpornościowego – zmniejszają stres oksydacyjny i wpływają na produkcję cytokin, czyli białek odpowiedzialnych za reakcje zapalne[62]. Dzięki temu mogą łagodzić przewlekłe stany zapalne i wspierać terapię chorób metabolicznych oraz autoimmunologicznych[63].

Dlaczego warto suplementować kwasy humusowe?

Degradacja gleb wpływa także na naszą dietę i zdrowie. Nawet jeśli jesz to samo co kiedyś, bardzo prawdopodobne, że dostarczasz organizmowi mniej naturalnych substancji humusowych niż dawniej.

W przeciwieństwie do typowych suplementów, które dostarczają pojedyncze minerały w formie tabletek, kwas humusowy działa wielowymiarowo. To nie tylko źródło mikroelementów, ale przede wszystkim naturalny nośnik – substancja, która potrafi wiązać minerały i przenosić je w formie bardziej przyswajalnej dla komórek[64].

Jak suplementować kwasy humusowe?

Chcesz zadbać o to, by Twój organizm był oczyszczony i dobrze odżywiony? W tym celu możesz skorzystać z suplementów, bazujących na dobroczynnych właściwościach kwasu humusowego. Pamiętaj tylko, że potrzebujesz ich w formie przygotowanej do spożycia[65].

Takim preparatem jest Alcalina – w pełni naturalna esencja kwasów organicznych pozyskanych z próchnicy wydobywanej z nieskażonych przemysłem, dziewiczych terenów USA. Dzięki niej możesz włączyć do codziennej suplementacji kwasy humusowe, kwasy fulwowe oraz cenne składniki odżywcze.

  1. Trevisan, O. Francioso, S. Quaggiotti, S. Nardi; Humic substances biological activity at the plant–soil interface; Plant Signaling & Behavior; 5(6); 2010.
  2. F. J. Stevenson; Humus Chemistry: Genesis, Composition, Reactions (2nd ed.); 1994.
  3. International Humic Substances Society (IHSS) What are humic substances?; https://humic-substances.org/  (dostęp: 2025).
  4. Guggenberger; Humification and Mineralization in Soils; [w:] Microorganisms in Soils: Roles in Genesis and Functions; red. E. Buscot, A. Varma; Springer-Verlag; Berlin–Heidelberg 2005.
  5. E. A. Wanek; Fulvic Acid, An Essential Nutrient; 2014.
  6. Stevenson, F. J.; Humus Chemistry…
  7. N. Senesi; The environmental role of organic matter in the fate and behaviour of trace metals and organic pollutants; 1998.
  8. K. H. Tan; Humic Matter in Soil and the Environment: Principles and Controversies; 2014.
  9. K. Kalbitz et al.; Controls on the dynamics of dissolved organic matter in soils: A review. Soil Science; 2000.
  10. H. Tan; Humic Matter in Soil…
  11. J. Stevenson; Humus Chemistry…
  12. Piccolo; The supramolecular structure…
  13. Sutton, G. Sposito; Molecular structure in soil humic…
  14. Chen, T. Aviad; Effects of humic substances on plant growth. In: P. MacCarthy, P. et al.; Humic Substances in Soil and Crop Sciences; 1990.
  15. J. Stevenson; Humus Chemistry…
  16. Six, et al.; Soil & Tillage Research, 2004.
  17. A. Piccolo; The supramolecular structure of humic substances. Soil Science, 166(11); 2001.
  18. S. Nardi, D. Pizzeghello, A. Muscolo, A. Vianello; Physiological effects of humic substances on higher plants. Soil Biology & Biochemistry, 34(11); 2002.
  19. Chen, T. Aviad; Effects of humic substances…
  20. S. Nardi, D. Pizzeghello, A. Muscolo, A. Vianello; Physiological effects of humic…
  21. H. Tan; Humic Matter in Soil…
  22. S. Hriciková, et al.; Humic Substances as a Versatile Intermediary; Life; 13(4); 2023.
  23. J. Stevenson; Humus Chemistry…
  24. R. Sutton, G. Sposito; Molecular structure in soil humic substances: the new view. Environmental Science & Technology, 39, 2005.
  25. R. S. Swift; Organic matter characterization. In D. L. Sparks (Ed.), Methods of Soil Analysis, Part 3; 1996.
  26. A. Nebbioso, A. Piccolo; Advances in humeomics: Enhanced structural identification of humic molecules after size fractionation of a soil humic acid. Analytica Chimica Acta; 2012.
  27. J. Six, E. T. Elliott, K. Paustian; Soil macroaggregate turnover and microaggregate formation: a mechanism for C sequestration under no‐tillage agriculture; Soil Biology & Biochemistry, 32(14); 2000.
  28. Y. Chen, T. Aviad; Effects of humic substances…
  29. S. Nardi, D. Pizzeghello, A. Muscolo, A. Vianello; Physiological effects of humic…
  30. G. Sposito; The Chemistry of Soils (2nd ed.); 2008.
  31. J. Stevenson; Humus Chemistry…
  32. E.E. Oldfield, M. A. Bradford, S. A. Wood; Global meta-analysis of the relationship between soil organic carbon and crop yields.; Soil, 5(1); 2019.
  33. R. Lal; Accelerated soil erosion as a source of atmospheric CO₂. Soil and Tillage Research; 2018.
  34. FAO.; State of the World’s Soil Resources Report.; 2020.
  35. Y. Gvozdeva, P. Peneva, P. Katsarov; Biomedical Applications of Humic; Antioxidants, 14(9), 1139.
  36. Ibidem
  37. J. Stevenson; Humus Chemistry…
  38. Ibidem
  39. C. Socol, E. L. Ursu, S. N. Petrache, C. Ciobanu, A. Trifan, G. D. Stanciu; Clinical review of humic acid as an antiviral: A potential preventive and therapeutic agent in viral infections including SARS-CoV-2. Frontiers in Pharmacology; 14; 2023.
  40. Çalışır, et al.; Humic Acid Enhances Wound Healing in the Rat Palate. International Journal of Experimental Pathology; 99(6); 2018.
  41. Y. Shi, et al.; Traditional medicine in India; ScienceDirect; 2021.
  42. Carrasco-Gallardo, L. Guzmán, R. Maccioni; Shilajit: A Natural Phytocomplex with Potential Procognitive Activity; 2012.
  43. E. Wilson, et al.; An Alternative Medicine: Shilajit—A Panacea for All Maladies?; Journal of Ethnopharmacology; 136(3), 2011.
  44. U. Wollina, et al.; Peat: A Natural Source for Dermatocosmetics and Dermatotherapeutics; Clinics in Dermatology; 27(4); 2009.
  45. E. M. Błońska-Sikora, et al.; Potential Possibilities of Using Peat, Humic Substances and Biochar in Cosmetology and Medicine; Applied Sciences; 14(16); 2024
  46. F. J. Stevenson; Humus Chemistry…
  47. Y. Gvozdeva, P. Peneva, P. Katsarov; Biomedical Applications…
  48. R. Klöcking, B. Helbig; Medical aspects and applications of humic substances; W: Biopolymers for Medical Applications; 2005.
  49. J. Winkler, S. Ghosh; Therapeutic Potential of Fulvic Acid in Chronic Inflammatory Diseases and Diabetes; Journal of Diabetes Research; 2018.
  50. Y. Gvozdeva, P. Peneva, P. Katsarov; Biomedical Applications
  51. Ibidem
  52. U. Wollina, et al.; Peat: A Natural Source for…
  53. M. Błońska-Sikora, et al.; Potential Possibilities of Using…
  54. U. Wollina, et al.; Peat: A Natural Source for…
  55. E. M. Błońska-Sikora, et al.; Potential Possibilities of Using…
  56. Y. Gvozdeva, P. Peneva, P. Katsarov; Biomedical Applications…
  57. R. Klöcking; Intoxication and detoxication of heavy metals by humic acids; Arch Exp Veterinarmed.; 34(3); 1980.
  58. E. S. Papadaki; Assessment of Humic and Fulvic Acid Sorbing Potential for the Removal of Metals from Water; Foundations; 3(4); 2023.
  59. Klöcking, B. Helbig; Medical aspects and applications…
  60. C. Socol; Clinical Review of Humic Acids as Antiviral Agents; 2023.
  61. Verrillo, et al.; Antibacterial and Antioxidant Properties of Humic Substances from Composted Biomasses; Chemistry and Biology Technologies in Agriculture; 9(1); 2022.
  62. Gvozdeva, P. Peneva, P. Katsarov; Biomedical Applications…
  63. Winkler, S. Ghosh; Therapeutic Potential of Fulvic Acid in…
  64. I. V. Perminova, F. H. Frimmel, A. V. Kudryavtsev; Humic substances: Structure, models and functions. Springer; 2005.
  65.  F. J. Stevenson; Humus Chemistry…

Poczytaj o pozostałych składnikach będących bazą naszych produktów

Starannie wybrane, dostarczane od najlepszych dostawców aby dać Ci maksimum korzyści.

Kwas humusowy

Clorofil

Mumijo (shilajit)

Odbierz 8% zniżki na pierwsze zakupy

Zapisz się do naszego newslettera aby w pełni wykorzystać ofertę Czarne z Natury.

Zapisując się do newslettera akceptujesz warunki regulaminu oraz
 potwierdzasz, że zapoznałeś się z naszą polityką prywatności.